Joomla Templates and Joomla Extensions by JoomlaVision.Com

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Bạn đang xem: VĂN HÓA Bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa của người Nùng Vẻn

Bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa của người Nùng Vẻn

Nùng Vẻn trong danh mục tộc danh tại địa phương thường gọi là người Vẻn. Hiện nay, tại Cao Bằng chỉ có duy nhất một bản người Nùng Vẻn tại bản Cja Tjeng, xã Nội Thôn (Hà Quảng) sinh sống gần các bản của người Nùng Giang, Nùng Inh.

Bản Cja Tjeng nằm trong thung lũng vùng cao Lục Khu - vùng đặc biệt khó khăn của huyện Hà Quảng, sống và canh tác trên triền núi đá vôi. Thiếu nguồn nước sạch phục vụ trồng trọt, chăn nuôi và sinh hoạt hằng ngày, cây lương thực chính là ngô, đậu tương, lạc. Trước đây, thức ăn của người dân hoàn toàn bằng ngô trộn với những sản vật họ tự chăn nuôi, trồng cấy được, tất cả tự cung tự cấp, nông sản chỉ canh tác mỗi năm một vụ. Sản phẩm làm ra phải gánh hoặc dùng ngựa thồ vận chuyển về chợ trung tâm huyện Hà Quảng để bán hoặc đổi lấy gạo ăn.

Nhà của người Nùng ở Cao Bằng

Người Nùng ở Cao Bằng. Ảnh: Minh họa

Cấu trúc về làng bản của người Nùng Vẻn có nét tương đồng với làng bản của người Nùng Giang, Nùng An. Bản làng của người Nùng Vẻn cũng cư trú quần tụ gần nhau, bố trí thành một hệ thống phòng thủ để chống trộm, cướp và giặc dã. Các nếp nhà được dựng xếp theo hàng ngang, nhấp nhô lớp trước, lớp sau tạo thành một khối tập trung, từ nhà này thông sang nhà khác bằng hệ thông cầu gỗ liên sàn. Trong bản có cưới xin, ma chay hoặc bất cứ việc gì cần không gian cho đông người thì những nhà liền kề đều được trưng dụng một cách vô điều kiện, từ chỗ ăn uống cho đến chỗ ngủ, nghỉ. Tính cộng đồng làng bản của người Nùng Vẻn tại Cao Bằng là một điển hình về tình làng nghĩa xóm, công tác bảo vệ an ninh trật tự tuyệt đối an toàn. Một nhà có khách đến là cả bản biết, trong bản có việc lớn thì cả bản cùng nhau chia ngọt sẻ bùi giúp đỡ nhau trong mọi công việc.

Nhà sàn của người Nùng Vẻn, bản Cja Tjeng không có sự khác biệt lớn so với nhà sàn của các nhóm Nùng khác. Có lẽ do hạn chế về mặt diện tích đất ở mà các ngôi nhà đều được thiết kế để sử dụng một cách triệt để và hợp lí trong sinh hoạt và sản xuất, từ sàn gác, mặt sàn cho đến gầm sàn. Tất cả các gian trong nhà đều làm gác trừ khoang đặt bàn thờ. Các ngôi nhà ở đây đều có kết cấu ba gian, hai mái, mái sau kéo dài hơn mái trước. Bộ sườn nhà chỉ có một kiểu duy nhất là kiểu nhà 7 - 9 hàng cột chính, đằng sau kéo thêm một hàng cột phụ để mở rộng làm khoang bếp. Mái nhà được lợp bằng ngói âm dương do đồng bào tự làm. Cửa ra vào được mở ở mặt trước của gian giữa. Thường có hai cửa đặt ở hai bên gian giữa, cửa chính đặt ở nơi đầu cầu thang lên xuống, cửa phụ chỉ mở khi nhà có việc đám tang, cưới xin. Trước nhà có làm sàn để phơi phóng.

Bố cục trong nhà của người Nùng Vẻn rất tiện ích và hợp lý với khoang ngoài của gian giữa dùng để tiếp khách, phía trên là nơi đặt bàn thờ tổ tiên; phía sau khoang tiếp khách là khoang bếp. Hai gian hai bên được chia thành hai phần, phía trong là phòng ngủ, phía ngoài gần cửa là nơi để đồ đạc đồng thời là nơi sinh hoạt của gia đình. Phòng ngủ được sắp xếp theo thứ tự: con gái thường ngủ ở khoang trong cùng, tiếp đến là buồng của các con trai theo thứ tự thấp dần, con trai lớn ở buồng ngoài cùng, con trai út thì ở buồng liền kề với buồng ngủ của chị em gái. 

Đời sống văn hoá, tinh thần của người Nùng Vẻn khá phong phú và đa dạng. Văn tự cổ của người Nùng Vẻn là chữ Nôm Nùng được lưu truyền lại bởi các thế hệ thầy Tào trong bản. Người Nùng Vẻn không theo tôn giáo nào chính thức. Giống như các nhóm Nùng khác, tín ngưỡng thờ cúng chính của người Nùng Vẻn bao gồm: thờ cúng tổ tiên trong nhà và thờ cúng thổ công của bản. Bàn thờ được thắp hương vào các ngày Rằm và mùng Một âm lịch hằng tháng. Bản có chung một miếu thờ Thổ công đặt ở đầu bản, lễ cúng Thổ công tương ứng với các lễ, tết trong năm như: Tết Nguyên đán, mùng Một tháng Giêng, Tết Thanh Minh và ngày 14/7 âm lịch hằng năm. Người thực hành các nghi lễ là các thầy cúng, chủ yếu là các thầy Tào.

Cja Tjeng là nơi cư trú lâu đời của dân tộc Nùng Vẻn, đây cũng là cái nôi lưu giữ nhiều nét đẹp trong văn hoá truyền thống của người Nùng Vẻn ở Cao Bằng. Với truyền thống tự lực, tự cường và tinh thần cần cù, chịu khó, qua bao đời nay, người dân bền bỉ tạo dựng nên cuộc sống từ chính bàn tay và khối óc của mình, góp phần quan trọng gìn giữ bản sắc văn hoá của dân tộc Nùng Vẻn nói riêng, các dân tộc ở Cao Bằng nói chung.

  Nhờ có đời sống kinh tế, văn hóa phát triển mà những giá trị văn hoá truyền thống được bảo lưu như tinh thần cố kết cộng đồng, tinh thần đoàn kết tương trợ, truyền thống yêu lao động. Có thể nói, người Nùng Vẻn là nhân tố góp phần làm phong phú, đa dạng thêm sắc thái văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc Cao Bằng. 

 Bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của người Nùng Vẻn là việc làm cần thiết để bảo tồn và phát huy những di sản văn hoá của người Nùng nói chung. Đây cũng là vấn đề mà những người làm công tác văn hoá và những nhà hoạch định kinh tế - xã hội ở Cao Bằng cần quan tâm. Bởi bản sắc văn hoá truyền thống lâu dài là cội nguồn sức mạnh của một dân tộc.

Hoàng Thị Nhuận
Báo Cao Bằng

BÀI VIẾT LIÊN QUAN