Joomla Templates and Joomla Extensions by JoomlaVision.Com

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog
Bạn đang xem: VĂN HÓA Phuối Rọi - áng thơ tình độc đáo của người Tày

Phuối Rọi - áng thơ tình độc đáo của người Tày

Phuối Rọi là một trong những loại hình dân ca độc đáo của dân tộc Tày Cao Bằng và một số địa phương ở vùng Đông Bắc, nơi có người Tày sinh sống.

Hát giao duyên dân ca Tày.

Phuối Rọi có nơi gọi là Phuối slơ (nói thơ). Nói như ngâm, như hát, nên ở Lạng Sơn gọi là Lượn Tói (lượn đôi). Những năm 60 của thế kỷ XX trở về trước, Phuối Rọi được sử dụng rộng rãi trong thanh niên, trở thành "bà mối" se duyên cho bao chàng trai, cô gái. Là dân ca, nên Phuối Rọi đều mang những đặc điểm chung của dân ca. Song, thể loại này có những đặc trưng nổi bật riêng của nó. 

Tiếng Tày, Phuối nghĩa là nói, Rọi có hàm nghĩa là chuỗi thơ dài liên tiếp, thường có câu 5 hoặc 7 chữ, ngắn dài khác nhau tùy theo ngữ cảnh và chủ đề biểu đạt, không cầu kỳ gò bó thanh điệu, cấu trúc. Nhưng đặc biệt là nói rất vần, câu sau vần câu trước một cách nhẹ nhàng, thanh thoát. Yếu tố vần gần như quyết định điệu, nói theo các câu thơ ấy như thể đã ra được điệu một cách tự nhiên; nói như hát, hát như nói. Dường như vấn đề vần một cách tinh tế với cách nói tự nhiên như hát, vần nào điệu ấy là đặc trưng nổi bật của Rọi, là giá trị nghệ thuật cao của Rọi. Hơn nữa, ngôn ngữ của Rọi sâu sắc, giàu hình ảnh, ví von với các thể tố tự nhiên: non xanh núi biếc, hoa thơm bướm lượn... đến cả những cây, con gần gũi với con người cũng trở thành thi ca nói lên tâm hồn, tình yêu.

Phuối Rọi xuất hiện từ rất lâu, được hình thành từ cuộc sống lao động của người nông dân Tày, khi họ có nhu cầu giao lưu biểu đạt tình cảm của mình; song, đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào xác định rõ thời điểm sinh ra nó. Đương nhiên, Phuối Rọi có thể phản ánh nhiều mặt hiện thực khách quan của xã hội với nội dung phong phú khi người ta nói với nhau theo thể Rọi, nhưng chủ yếu sử dụng phổ biến nhất là giao lưu tình cảm của “nam thanh, nữ tú”. Đó là cách đối đáp giao duyên thể hiện chặng đường dài tìm hiểu nhau từ khi mới gặp mặt đến lúc yêu nhau thắm thiết để rồi se tơ, kết tóc trăm năm. 

Không gian thể hiện của Phuối Rọi rất khoáng đạt và đa dạng, những cặp đôi thanh niên nam, nữ có thể gặp gỡ tỏ tình trong các lễ hội mùa xuân, lúc nông nhàn và khi họ có việc vui đến làng bản của nhau. Ngôn ngữ của Phuối Rọi là tiếng Tày, mà là tiếng Tày của tình yêu đôi lứa đích thực. Lần đầu gặp nhau, đôi thanh niên nam, nữ tự tình, khi chưa vào nội dung chính, họ đã dùng ngay thể Rọi, người con gái hỏi thăm quê quán chàng trai thật ý nhị, khéo léo: "Pỉ ới, cẳm ngòa noọng phăn cừn đây quả/Khảm mà nâư rộp nả cần đây/Pỉ dú tâừ xâử quây pỉ nỏ/Cạ noọng thỉnh chắc rọ đảy bấu/Sle mừa lăng khảm khau noọng quá". Tạm dịch: “Anh ơi, đêm qua em mơ hay quá/Nên sáng nay gặp mặt người hiền/Anh ở đâu xa gần, anh nhỉ/Nói em nghe biết rõ được không/Để mai sau vượt đèo em tới”. 

Sau phiên chợ, đường xa, nên lấy cớ vào trọ trong làng người con gái, khi được hỏi thăm, chàng trai đáp: "Gẳm nẩy slậy pây háng mà đăm/Khen slửa quắt tha vằn bấu tẻo/Tha vằn tẻ khảm kéo khau phja/Tốc đăm slậy khảu mà so tổ". Tạm dịch: “Chiều tối nay anh đi chợ về/Tay áo vẫy mặt trời không lại/Mặt trời lặn sau đèo đồi núi/Tối rồi anh xin trọ một đêm”. Họ tâm tình bên nhau, ngỏ lời yêu, chàng đặt vấn đề: "Cần tồn đin nẩy hết kin ngải/Pỉ so phát rẩy phải slắc đon". Tạm dịch: “Người đồn đất này dễ làm ăn/Anh xin phát đám rẫy trồng bông”. Người con gái đáp: "Rẩy noọng lẻ rẩy ót nhủng nhèng/Lao pỉ bấu mì rèng bjai đảy”. Tạm dịch: “Rẫy em là rẫy cằn nhiều cỏ/Sợ anh không đủ sức để làm”. Nói lời yêu, người con gái khiêm nhường ý nhị: "Thân pỉ táy phượng hoàng chang hả/Thân noọng bặng pja phả tâử ne/Cần tầư mà thọt khe pja phả". Tạm dịch: “Thân anh tựa phượng hoàng giữa trời/Thân em như cá cờ dưới rêu/Ai mà đi quăng chài cá cờ”. 

Khi yêu nhau say đắm, họ ngâm nga: "Mì slương lựt rườn ngọa mùng gà/Mì slương chài khai nà tằng mảu/Quả cạ mền kẻm khảu slắc pi/Noọng khảu mà tẻo mì pền cáu". Tạm dịch: “Có thương thì dỡ ngói lợp gianh/Có thương, anh bán ruộng cả mùa/Gọi là chỉ kém thóc một năm/Em về đây sẽ còn như cũ”. Nhưng mạnh mẽ và quả quyết hơn khi đong đầy sức mạnh tình yêu: "Thiên hạ cái cẩu mây nhằng lót/Sloong rà cái cẩu mạy hâử thông/Sle pỉ noọng khửn lồng pây tiẻo/Kéo slung noọng tọn kéo hất tàng/Phja slung pỉ tức lồng hâử tắm/Đảy pây nâư mà cẳm khỏi puồn". Tạm dịch: “Thiên hạ bắc cầu chỉ còn qua/Hai ta bắc cầu gỗ cho thông/Để bà con thuận đường đi lại/Đèo cao em dọn cả làm đường/Núi cao anh hạ cho thấp xuống/Để sáng đi, về tối đỡ buồn”. 

Đến khi giã bạn, chia tay họ dặn dò nhau, làm sao gìn giữ được tình yêu trọn vẹn: "Slương căn lẻ slương căn hẩư pjọm/Slương căn giá thẳm tỏn chang tàng" (hương nhau thì thương cho trọn vẹn/Thương nhau chớ đứt gãy giữa đường).

Thời khắc chia tay đã đến, người con gái không muốn rời xa người yêu, họ ngân lên cháy bỏng những câu thơ: "Thai thai noọng bấu pjóng pỉ mừa/Pjóng pỉ bặng pjóng cưa lồng nặm/Pjóng cưa nhằng đảy chắng lộn rài/Pjóng pỉ bặng pjóng hai slip hả/Pjóng hai nhằng hăn nả bươn pày/Pjóng pỉ pây tàng quây cách chổn/Pền nộc noọng bên lộn thâng rườn/Bên mừa chắp chang sluôn nả táng/Khửn rườn thêm lồng lảng đảy hăn”. Tạm dịch: “Có chết em không buông anh về/Buông anh như bỏ muối xuống nước/Muối xuống nước còn có lắng cặn/Buông anh như buông trăng rằm/Thả trăng mỗi tháng còn được thấy/Buông anh đi đường xa cách xa/Biến thành chim em bay đến nhà/Bay đến đậu trong vườn trước cửa/Còn thấy anh lên xuống trong nhà”. 

Mới thoáng qua mà đã thấy cái hay, cái đẹp diệu kỳ về giá trị nghệ thuật và giá trị nhân văn, lịch sử, hiện thực của dân ca Phuối Rọi. Phuối Rọi xứng danh là áng thơ tình độc đáo trong văn học dân gian, cần được sưu tầm, nghiên cứu và phát triển.

Lê Chí Thanh

 
 
 
 

banner180x280