Joomla Templates and Joomla Extensions by JoomlaVision.Com

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog
Bạn đang xem: VĂN HÓA Nghệ nhân dân gian - người “giữ lửa” văn hóa truyền thống - Bài 7

Nghệ nhân dân gian - người “giữ lửa” văn hóa truyền thống - Bài 7

 Bài 7: Tiếng lòng tha thiết của nghệ nhân hóa thân “Nàng trăng”

Những ai được đến dự Lễ hội Nàng Hai xã Tiên Thành (Phục Hòa) - Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia diễn ra ngày 22 - 23/3 âm lịch hằng năm, sẽ được đắm mình trong không gian Nàng trăng và 12 nàng tiên từ trên trời xuống hát lượn, cầu mưa thuận, gió hòa cho bản làng mùa màng bội thu. “Linh hồn” của Lễ hội Nàng Hai là “Mẻ Cốc” (Mẹ trăng, Nàng trăng). Mẻ Cốc do bà Đinh Thị Toàn, nghệ nhân dân gian của xã hóa thân hơn 35 năm qua (1979 đến nay). Mấy chục năm làm Mẹ trăng, bà Toàn luôn trăn trở chưa tìm được thế hệ trẻ kế tiếp.

Nghệ nhân Đinh Thị Toàn - nhân vật “Mẹ trăng” diễn xướng hát lượn trong Lễ hội Nàng Hai.

SAY MÊ HÁT LƯỢN NÀNG HAI

Lễ hội Nàng Hai đã truyền bao đời ở xã Tiên Thành. Bà Đinh Thị Toàn kể: Khi tuổi 15, cảm nhận ý nghĩa lời bài hát trong lễ hội, tôi luôn háo hức chờ đợi đến Lễ hội để được xem Mẹ trăng và mười hai nàng tiên từ trên trời xuống trần gian tay cầm quạt múa uyển chuyển, hát những câu lượn ngọt ngào, lời đối đáp tinh tế, sâu lắng... Hình ảnh Mẹ trăng và các nàng tiên múa, hát lượn trong lễ hội đã gieo vào trong tâm hồn cảm xúc sâu xa, lắng đọng... Nhớ câu hát, bài lượn nào bà Toàn chép lại học thuộc. Nhiều bài nhớ không rõ, hiểu chưa hết nghĩa bà tìm đến nghệ nhân cao niên để hỏi, ghi chép lại tỉ mỉ từng câu, các giọng điệu từng bài hát. Sau 2 - 3 năm chăm chỉ học hỏi các nghệ nhân, bà có cuốn sách riêng ghi chép đầy đủ các bài hát lượn của lễ hội.

 Thấy bà say mê hát lượn Nàng Hai, gia đình ai cũng vui mừng, ủng hộ, động viên. Nhà nông hoàn cảnh khó khăn, bận rộn quanh năm nhưng biết hỗ trợ cho nhau nên bà Toàn càng có thêm cảm hứng say mê luyện tập. Bà thuộc gần 70 bài hát lượn, có bài dài 30 - 40 câu, nhớ tường tận cách diễn xướng từng bài lượn, câu đối đáp gắn với từng nhân vật Gường, Sở, Mụ nọi, Mụ nàng, Cụ tiễn, thầy tào...  Đến năm 1979, bà Toàn mới 18 tuổi được dân bản mời làm Mẹ trăng là nhân vật chính chỉ đạo diễn xướng cho hơn 30 nhân vật tham gia cho 3 phần chính của Lễ hội: Dâng lễ vật đón các nàng trăng; Mời nàng tiên xuống trần gian cầu mưa thuận, gió hòa, giao duyên cho các đôi nam - nữ; Đưa tiễn Mẹ trăng và nàng tiên về trời. 

PHỤC DỰNG LỄ HỘI NGUYÊN GỐC

Từ năm 1980 - 1995, xã Tiên Thành không tổ chức Lễ hội Nàng Hai. Đến năm 1995 - 1996, tỉnh, huyện có chủ trương chỉ đạo xã phục dựng, tổ chức lại Lễ hội Nàng Hai, cán bộ xã tìm đến bà hỏi Lễ hội Nàng Hai nguyên gốc, bà được mời tham gia phục dựng lại. Nỗi niềm “Mẹ trăng” bị lãng quên nhiều năm qua được đánh thức và giải tỏa. Bà Toàn phấn khởi bắt tay vào công việc phục dựng lại Lễ hội dù gặp nhiều khó khăn do thất truyền sách cổ, nghệ nhân cao niên đã mất, bản thân bà cũng không thể nào nhớ hết gần 70 bài hát lượn, cách diễn xướng, điệu múa hơn 30 nhân vật phụ họa sau nhiều năm không được diễn… Không ngại gian khó, “Mẹ trăng”- bà Toàn thu xếp công việc gia đình, thức đêm hôm để nhớ và ghi lại từng phần Lễ hội. 

Bà ghi chép lại tỉ mỉ từng lời, bài hát lượn của từng nhân vật. Trong làng còn có bậc cao niên Đinh Văn Đáo biết chữ Hán Nôm và còn giữ cuốn sách viết về Lễ hội bằng chữ Hán Nôm nên bà tìm gặp ông trao đổi thêm. Tỉ mỉ sưu tầm, ngày qua ngày bà đã cần mẫn ghi chép được khá đầy đủ nội dung các bài lượn của 3 phần nội dung và hình thức nghi lễ Lễ hội Nàng Hai, góp phần tích cực cùng cán bộ nghiên cứu văn hóa tỉnh phục dựng Lễ hội Nàng Hai theo nguyên gốc. 

Lễ hội Nàng Hai năm 1996 lại được tổ chức. Bẵng đi gần 20 năm, bà Toàn lại được hóa thân làm Mẹ trăng, làm chủ diễn xướng chính cho Lễ hội. Các bài hát lượn, hát đối, điệu múa quạt uyển chuyển huyền ảo lại được tái hiện không chỉ làm cho bà hứng khởi mà dân bản, những người xem Lễ hội vui tưng bừng vì được sống lại với Lễ hội truyền thống đặc sắc đã ăn sâu trong đời sống tinh thần người dân bao đời nay.

TRĂN TRỞ TÌM NGƯỜI  KẾ TIẾP GIỮ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG

Sau hơn 30 năm bà Toàn hóa thân làm Mẹ trăng, thuần thục mọi nghi lễ, các bài hát diễn xướng, múa… và đã ghi chép lại cẩn thận trong sổ sách. Chuẩn bị cho Lễ hội, bà Toàn dạy hát lượn cho gần 30 nhân vật tham gia lễ hội và hóa thân làm Mẹ trăng. Nói về vai trò của bà trong Lễ hội, bà con đánh giá cao tài năng, cống hiến của bà, ví bà như “linh hồn” Lễ hội Nàng Hai. Mấy chục năm qua, chưa có Lễ hội nào bà vắng mặt. Bà coi đây là trách nhiệm tự thân với dân bản để gìn giữ văn hóa truyền thống. Vì thế mà Lễ hội Nàng Hai là lễ hội có quy mô, cầu kỳ, linh thiêng vẫn được lưu truyền đến nay bởi có sự gắn bó, chung tay của cộng đồng và cá nhân bà Toàn. Đến nay, Lễ hội Nàng Hai được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bà chưa được phong nghệ nhân và chưa biết đến việc phong nghệ nhân. Bà chia sẻ niềm mong mỏi, trăn trở lâu nay: Tôi có tuổi rồi, chỉ mong tìm người trẻ tuổi say mê học hát lượn để truyền dạy lại, sau này thay tôi làm Mẹ trăng.

Chúng tôi đem nguyện vọng của bà hỏi những người tuổi trung niên và thanh niên trong xã đều nhận được câu trả lời: Để làm được Mẹ Trăng như bà Toàn khó lắm. Bây giờ khó có ai dành thời gian luyện tập, học thuộc 60 - 70 bài hát lượn, lại còn phải hát hay, biểu cảm với từng nội dung, khung cảnh khác nhau. Xã chưa thành lập Chi hội bảo tồn văn hóa dân gian nên cũng khó tập hợp những người có cùng sở thích yêu văn hóa, văn nghệ truyền thống để truyền dạy cho nhau. Khó hơn nữa 2 năm mới tổ chức Lễ hội nên diễn xướng không thường xuyên, khó khích lệ được người theo học.

Mong mỏi, trăn trở, tâm huyết của bà Toàn - Mẹ trăng như câu hỏi lớn bỏ ngỏ không chỉ cho chúng tôi mà cho cả những người làm công tác quản lý văn hóa các cấp, cho cả cộng đồng người dân địa phương vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc, truyền thống quý báu của dân tộc trong xã hội hiện đại.

Trường Hà (Báo Cao Bằng)
 
 
 
 

banner180x280