Joomla Templates and Joomla Extensions by JoomlaVision.Com

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog

Trung Nguyên's Blog Trung Nguyên's Blog
Bạn đang xem: VĂN HÓA Nghệ nhân dân gian - người “giữ lửa” văn hóa truyền thống - Bài 8

Nghệ nhân dân gian - người “giữ lửa” văn hóa truyền thống - Bài 8

Bài 8: Người lưu giữ nét đẹp múa Chầu trong Then tính

Với mong muốn điệu múa Chầu trong Then tính được lưu giữ, phát huy giá trị văn hóa quý báu của cha ông để lại, cùng với niềm đam mê, tâm huyết, hơn 20 năm qua, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Thiệu, 62 tuổi, ở xóm Nà Ngài, xã Trọng Con (Thạch An) đã miệt mài nghiên cứu, sưu tầm các làn điệu then phù hợp với màn múa Chầu để truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Thiệu (bên phải) cùng đội múa chầu thực hiện nghi lễ múa Chầu trong Then tính.

“MỐI DUYÊN” VỚI MÚA CHẦU

Điệu múa Chầu ở xã Trọng Con đã có từ lâu đời và gắn bó với đời sống sinh hoạt của bà con nơi đây. Nghệ nhân Hoàng Văn Thiệu biết đến nghệ thuật múa Chầu ngay từ lúc ông còn nhỏ, được xem các bà, các chị múa trong ngày lễ, tết, các lễ hội truyền thống ở xã, thấy hay nên ông tập múa theo và “bén duyên” từ đó. Rồi ông tiếp tục học đàn tính và nghiên cứu, sưu tầm các làn điệu Then. 

Nghiên cứu Then vừa phục vụ cho múa Chầu vừa phục vụ hành nghề tín ngưỡng, đặc biệt là các làn điệu then cổ có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào dân tộc Tày, Nùng. Ông không chỉ thông thạo các nghi lễ then thông thường, như: Lễ cúng mụ, mừng thọ, trăm ngày, mãn tang... mà còn thực hiện được các nghi lễ then cấp sắc, lẩu then, chúc thọ... 

Ông Thiệu tâm sự: Năm 1985, ông tham gia thư ký thuế nông nghiệp tại UBND xã, rồi chuyển làm cán bộ phụ trách văn hóa xã. Từ đó, năng khiếu và niềm đam mê nghệ thuật của ông được phát huy qua các hoạt động giao lưu văn hóa văn nghệ do xóm, xã tổ chức. Đồng thời, có dịp để tập hợp các bà, các chị tham gia đội múa Chầu, biểu diễn văn nghệ phục vụ xã nhà.

GIỮ GÌN DI SẢN CHO MUÔN ĐỜI SAU

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, năm 2006, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Thạch An phối hợp với UBND xã Trọng Con đã phục dựng lại điệu múa Chầu. Múa Chầu hay Then Chầu là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian của người Tày.

Điệu múa này thường diễn ra vào các dịp lễ hội mùa xuân, Tết, lễ cầu an, cầu mùa, lễ cấp sắc... múa Chầu có ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc, cầu bình an, sức khoẻ cho gia đình, cầu mùa màng tươi tốt. Múa Chầu có 3 hình thức là: múa tập thể, múa đôi, múa đơn qua các điệu: Múa đứng, ngồi, quỳ, chèo thuyền (phài lừa)... và thường múa từ 4 người trở lên, múa càng đông người càng vui, múa di chuyển theo vòng tròn, hàng ngang hay tiến lùi, xiên chéo, mỗi bài múa không kể thời gian, không phân biệt tuổi tác, tầng lớp, ai thích cũng có thể múa được. Đạo cụ múa chầu gồm: chiếc quạt giấy, cây đàn tính và chùm xóc nhạc. Các động tác được biểu diễn, bắt nhịp theo nhạc tấu của đàn tính, tạo nên sự nhịp nhàng khi kết hợp cùng với cặp xóc nhạc trên đôi tay của các nghệ nhân, còn phần nhạc đệm và hát những khúc hát là do một người hoặc một nhóm người đảm nhiệm. Ca từ trong các bài Then Chầu mộc mạc, giản dị nói lên tâm tư tình cảm của con người với tổ tiên và trời đất. Để thể hiện tính trang trọng và thiêng liêng, trong quá trình trình diễn những nghệ nhân mặc bộ trang phục vải chàm truyền thống dân tộc Tày - Nùng, gồm: khăn vấn, quần dài, áo năm thân. Ngoài ra, để tạo nên sự duyên dáng và nữ tính họ đeo dây thắt lưng, vòng cổ và vòng tay bằng bạc. Bộ trang phục và trang sức này thường được dùng trong các dịp lễ, tết, cưới hỏi, rước dâu. Trong cuộc diễn xướng Then, các chúa Then thường thể hiện điệu múa Chầu song song với khúc hát chầu tổ tiên, chầu cung vua, chầu chúa trời... 

Chị Nông Thị Nhung, cán bộ văn hóa xã Trọng Con cho biết thêm: Hiện xã duy trì  đội múa Chầu với 30 thành viên, thường xuyên tham gia biểu diễn tại các lễ hội pháo hoa truyền thống của huyện, các huyện miền Đông và các hội diễn do huyện, tỉnh tổ chức. Ngoài ông Thiệu, còn có nghệ nhân Đinh Thị Nhâm, ở xóm Nà Lèng; Nông Thị Nhít, Hoàng Thị Hoa ở xóm Pò Lài đã góp phần quan trọng đưa điệu múa Chầu và hát Then vào trong đời sống sinh hoạt của nhân dân, các nghệ nhân nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn tập múa cho con cháu vào giờ nghỉ ngơi, dịp nông nhàn hoặc ai có nhu cầu tìm hiểu, học về Then tính và múa Chầu, với niềm mong mỏi để múa Chầu, Then tính được nhiều người biết đến. Họ chính là những “báu vật sống” đã truyền đạt niềm say mê, cả giai điệu lẫn tình yêu nghệ thuật múa Chầu tới thế hệ trẻ, góp phần quan trọng lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống. 

Nhằm lưu giữ và bảo tồn giá trị văn hóa nghệ thuật múa Chầu, hơn 10 năm nay ông Thiệu không ngừng truyền dạy múa Chầu cho các con, cháu trong xóm, xã. Năm học vừa qua, ông và đội múa đã tham gia màn biểu diễn múa Chầu tại buổi ngoại khóa về Công viên địa chất toàn cầu non nước Cao Bằng do Trường PTCS Vĩnh Quang (Thành phố) tổ chức. Hiện ông đang truyền dạy cho đội múa xóm Nà Ngài, 1 lớp cho học sinh trong xã. Ngoài múa Chầu, hát Then, ông Thiệu còn biết hát quan lang, lượn slương, thổi kèn... Từ các hội thi văn nghệ quần chúng, liên hoan nghệ thuật hát Then đàn tính do huyện, tỉnh tổ chức, nghệ nhân Hoàng Văn Thiệu đã góp phần cùng đoàn biểu diễn giành giải cao. Nhiều năm liền ông được UBND tỉnh, huyện, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Viện Âm nhạc Việt Nam tặng nhiều bằng khen, giấy khen. Năm 2013, 2014, tiết mục "Bấu pần au lùa ón" do ông và tập thể đoàn huyện Thạch An biểu diễn đạt 2 giải A tại Liên hoan nghệ thuật huyện Thạch An, Hội thi trình diễn trang phục dân tộc các huyện miền Đông; tiết mục "Then Kỳ Yên" đạt giải B tại Hội thi hát dân ca trình diễn trang phục dân tộc - thi đấu thể thao tỉnh Cao Bằng năm 2016; giải A tiết mục "Múa Chầu" tại Liên hoan hát Then, đàn Tỉnh tỉnh Cao Bằng lần thứ nhất năm 2017.

Với đóng góp, cống hiến xuất sắc trong khôi phục, gìn giữ và phát huy di sản văn hóa của dân tộc, năm 2015, ông Hoàng Văn Thiệu vinh dự được tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú ở loại hình trình diễn nghệ thuật dân gian. Tuy nhiên, ông vẫn mong Đảng, Nhà nước có chế độ cho những người nghệ nhân dân gian hoặc hỗ trợ kinh phí cho các đội văn nghệ ở cơ sở để phong trào hoạt động văn hóa, văn nghệ được duy trì thường xuyên, hiệu quả hơn. Có như vậy, các làn điệu Then, múa Chầu cũng như những giá trị văn hóa mới tồn tại, phát triển cùng với đồng bào dân tộc Tày nói riêng và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng nói chung.

Minh Huệ (Báo Cao Bằng)
 
 
 
 

banner180x280