Slide07.jpg

Chuyện kể về con ngựa của Thổ quan Hoàng Nghệ

Chuyện kể rằng, ở Châu Tư Lang xưa (gần huyện Hạ Lang, Trùng Khánh nay) có Thổ quan Hoàng Nghệ bắt được A Thai - Phó tướng quân Nguyên Mông đem dâng vua Trần (theo Đại Việt sử ký toàn thư Quyển II, trang 62).

Thời đó, Hạ Lang là huyện vùng cao biên giới, giáp với huyện Long Châu (Trung Quốc) có tên cũ là Tư Minh, địa hình phức tạp, hiểm trở, đồi núi đèo dốc cao, lại bị chia cắt nên đi lại gặp rất nhiều khó khăn. Phương tiện đi lại, vận chuyển hàng hóa lúc bấy giờ chủ yếu dựa vào sức ngựa. Chính vì vậy, nhân dân Hạ Lang thời bấy giờ hầu như nhà nào cũng đều nuôi ngựa, giống ngựa dáng thon nhỏ, đẹp, khỏe mạnh. Riêng ông Thổ quan Hoàng Nghệ có con ngựa trắng như tuyết rất đẹp, nhưng lại là con ngựa cái nên ai cũng chê cười vì quan cưỡi ngựa cái, trái với thời đó, các quan lại phải cưỡi ngựa đực to, đẹp. Nhưng con ngựa trắng của Hoàng Nghệ đẹp khác thường, tinh khôn, chỉ cần cưỡi lên lưng, nói nhỏ vào tai là nó tự biết đường đi không cần cầm cương điều khiển. Khi thả cho cỏ ăn chỉ cần ra hiệu là nó biết về với chủ. Quả là con ngựa chiến kỳ diệu.

Vào ngày 8/3/1288 (năm Mậu Tý) quân Nguyên Mông thua trận lần 3 khi xâm lược nước Đại Việt, nên rút kinh nghiệm 2 lần chạy trước, lần này Thoát Hoan, A Thai dẫn quân trốn về Tư Minh (Long Châu ngày nay). Trước đó, quân Mông Cổ đã từng chinh phục Châu Âu, Trung Đông bằng ngựa chiến rong ruổi đến đâu nơi đó cỏ mọc không được. Thế nhưng quân Nguyên - Mông xâm lược Đại Việt 3 lần đều bị thua. Lần thứ 3 đi qua Hạ Lang, đội quân của Thoát Hoan, A Thai bại trận chạy trốn về nước với tinh thần bạc nhược, bệnh tật, đói khát.

Trên đường đi không thấy bị phục kích đánh, lại càng chủ quan là sắp về đến nước nhà nên trên đường vào Hạ Lang thấy một quả đồi có nhiều cỏ tươi xanh mơn mởn, Thoát Hoan và A Thai sai quân lính dừng lại để ngựa đi ăn cỏ tự do. Đồi đó nay dân địa phương gọi làng Pò Mạ (thuộc xã An Lạc, Hạ Lang). Nhận thấy, đây là thời cơ “ngàn năm có một” đã đến, Thổ quan Hoàng Nghệ sai dân thả đàn ngựa cái của ta trà trộn vào ngựa của Thoát Hoan, trong đó, có con ngựa trắng của Hoàng Nghệ dẫn đầu đàn. Hoàng Nghệ sai quân lùa đàn ngựa “ta lẫn địch” đi xuống một khe bãi thấp để giấu ngựa. Nơi đó, ngày nay là xóm Luộc Mạ (thuộc xã Thắng Lợi, Hạ Lang). Bị mất ngựa, quan quân Thoát Hoan, A Thai hoảng loạn. Đúng lúc này, Hoàng Nghệ uy nghi cưỡi trên mình bạch mã hô quân đánh vào đội quân đói khát và bắt sống được Phó tướng A Thai dâng lên vua Trần. Còn Thoát Hoan theo đường bộ trốn thoát thân được về nước.

Thổ quan Hoàng Nghệ có công bắt được Phó tướng A Thai góp phần đánh đuổi quân Nguyên - Mông ra khỏi bờ cõi nước ta, giữ vững biên cương phía Bắc nên khi vua nhà Trần cho lập chùa Sùng Khánh, nay là chùa Sùng Phúc ở thị trấn Thanh Nhật (Hạ Lang) để siêu sinh tịnh độ cho những người đã tham chiến, ở ngoài chùa có một cái am thờ Thổ quan Hoàng Nghệ.

Hằng năm, vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, nhân dân ở Thanh Nhật lại mở hội chùa 3 ngày, thu hút đông đảo du khách về dự hội đông vui và dâng hương. Đến nay, khi dự hội chùa nhiều người dân vẫn còn nhớ, lưu truyền về con ngựa kỳ diệu của Thổ quan Hoàng Nghệ và các địa danh mang dấu ấn chiến tích chiến công của nhân dân và Thổ quan Hoàng Nghệ.

 
Hồng Mai
Slide10.jpg
Slide09.jpg
Slide11.jpg
Slide05.jpg