Slide11.jpg

Trận đánh đồn Đồng Mu

Sau hai chiến thắng giòn giã Phai Khắt, Nà Ngần, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân (VNTTGPQ) hành quân về Lũng Dẻ (thuộc xã Trương Lương, huyện Hòa An) thuộc khu Việt Minh Thiện Thuật để củng cố lực lượng và huấn luyện chuẩn bị cho trận đánh tiếp theo là đồn Đồng Mu.
Di tích đồn Đồng Mu, xã Xuân Trường (Bảo Lạc). Ảnh: Hồng Vinh
Chỉ ít ngày sau, việc tuyển quân để thành lập Đại đội đã hoàn tất, Ban Chỉ huy đội trước đây là 2 đồng chí Hoàng Sâm, Xích Thắng nay trở thành cán bộ đại đội. Lễ thành lập đại đội diễn ra rất trang nghiêm, tuy không nhiều nghi thức như khi thành lập Đội VNTTGPQ, nhưng quân số đông hơn, trang bị khá hơn và nhất là trong khí thế của đội quân vừa chiến thắng.

Ngay sau đó, Đại đội xuất quân vào những ngày giáp Tết Ất Dậu, không kể chiến sĩ cũ hay mới, ai cũng phấn khởi lên đường. Một tổ trinh sát được phái đi Đồng Mu (Bảo Lạc) trước để nghiên cứu vị trí địch và chuẩn bị chiến trường cho trận đánh. Một bộ phận nhỏ được tách ra, do đồng chí Hoàng Văn Thái chỉ huy đi phát triển và củng cố cơ sở chính trị tại vùng Nặm Ti đến mỏ Tĩnh Túc, Phja Oắc (Nguyên Bình). Còn đại bộ phận dưới sự chỉ huy của 2 đồng chí Võ Nguyên Giáp và Hoàng Sâm tiến quân theo hướng châu Bảo Lạc. Từ căn cứ, đơn vị hành quân lên hướng Tây Bắc của tỉnh, chuẩn bị bước vào trận đánh mới - trận đánh đồn Đồng Mu, tại xã Xuân Trường (Bảo Lạc). 

Xã Xuân Trường nằm ở phía Bắc huyện Bảo Lạc. Từ Xuân Trường có đường ô tô vượt đèo qua Lũng Pán, xã Huy Giáp lên huyện dài khoảng 60 km và đường ngựa vượt đèo Pác Thốc, Mẻ Pia qua xã Khánh Xuân đến huyện mất khoảng 6 tiếng đồng hồ. Xã Xuân Trường thời Pháp thuộc có tên là xã Ân Quang (nay gồm 4 xã: Hồng An, Xuân Trường, Phan Thanh, Khánh Xuân). Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thực dân Pháp cho xây dựng tại Đồng Mu một đồn khá kiên cố, theo hồi ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp “so với đồn Phai Khắt và Nà Ngần, đồn Đồng Mu “rắn” hơn nhiều cả về công sự và hỏa lực”, đồn đóng trên một quả đồi, được xây bằng đá và tường trình dày “… có nhiều lô cốt, tường trình và bằng đá dày với lỗ châu mai, giao thông hào và dây thép gai bọc quanh. Quân địch gồm hơn bốn chục tên lính khố đỏ do ba tên sĩ quan Pháp chỉ huy”. Từ đồn này,  quân địch ngăn chặn, đàn áp phong trào cách mạng và truy lùng, bắt bớ cán bộ cách mạng. Ngoài việc đàn áp phong trào cách mạng, vì ở gần biên giới Việt - Trung, thường phải đối phó với bọn thổ phỉ, nên địch xây dựng hệ thống công sự phòng thủ khá vững chắc.

Trước khi tấn công đồn, Chỉ huy Đại đội nhận định: Lần này, không thể cứ dùng cách cải trang để vào đồn, vì địch chắc đã rút kinh nghiệm sau hai đồn Phai Khắt, Nà Ngần bị diệt gọn, từ đó, Ban chỉ huy thống nhất cách đánh là bí mật đột nhập đồn trong đêm tối để tiêu diệt địch.

Cơ sở của ta cho biết, cách đây ít ngày có tin bọn thổ phỉ ở bên kia biên giới tràn sang, nên địch tăng cường lính canh và luôn sẵn sàng đánh trả. Sau đó, cơ sở của ta báo lại là lính trong đồn chờ một thời gian không thấy thổ phỉ tới nên việc canh phòng đã chểnh mảng. Ban chỉ huy Đại đội quyết định đánh đồn.

Đêm mùng 4 rạng sáng 5/2/1945 (tức ngày 22 tháng Chạp), Đội VNTTGPQ đã xuất kích tấn công đồn. Nhờ điều tra kỹ, cán bộ và các chiến sĩ đã nắm vững địa hình đồn địch. Quân ta chia làm hai mũi, vượt qua những mô đá tai mèo sắc nhọn, tiến lên đồn, hai tổ xung phong đi đầu vượt qua hàng rào thép gai, đến sân đồn. Khi các đồng chí: Quang Trung, Nam Long, Xuân Trường.., đang tiến vào thì bị lộ. Địch hỏi: “Ai ?”. Đồng chí Nam Long trả lời: “Chúng tôi là Việt Minh, đến lấy súng của Tây, không đánh các anh em”. Địch lập tức ném lựu đạn và bắn ra tới tấp. Trước tình hình đó, đồng chí Quang Trung quay ra hội ý với đồng chí Võ Nguyên Giáp: “Lộ rồi, đề nghị anh và anh Hoàng Sâm ở lại vị trí chỉ huy, chúng tôi vào đồn sẽ cử người bắt liên lạc sau”.

Sau khi đồng chí Quang Trung và các tổ tiến vào đồn, trận chiến đấu diễn ra ác liệt. Dù địch bắn ra rất rát, song, tổ xung phong cũng đột nhập được vào trong đồn, nổ súng, rồi đánh giáp lá cà. Tiểu đội trưởng Xuân Trường chỉ huy một tổ xung phong đột nhập qua cửa sổ, dùng súng tiểu liên diệt ngay tên đốc gác và một số tên  khác. Đạn trong băng hết, anh rút thanh kiếm và khẩu súng ngắn xông vào sở chỉ huy địch. Quân địch cố thủ ở một lô cốt giữa đồn, chống cự rất quyết liệt. Khi Xuân Trường dừng lại lắp đạn mới vào súng thì bị một viên đạn địch xuyên qua ngực. Lúc này, các tổ bên ngoài cũng đã vào tới nơi...

Cuộc chiến đấu kéo dài từ 11 giờ đêm mùng 4 đến 3 giờ sáng 5/2, các chiến sĩ của ta vừa chiến đấu vừa hát. Tuy tiếng hát lúc này có tác dụng động viên khí thế chiến đấu và tiện cho việc liên lạc, song lại làm lộ các vị trí chiến đấu của ta, khiến địch phát hiện, tập trung hỏa lực bắn tới. Thấy kéo dài cuộc chiến đấu sẽ không có lợi, Ban chỉ huy ra lệnh rút quân trước lúc trời sáng, mặc dù nhiều chiến sĩ yêu cầu tiếp tục chiến đấu. Trận này, quân ta tiêu diệt 20 tên địch, bắt sống 3 tù binh, thu 5 khẩu súng và nhiều đạn dược. Riêng đồng chí Quang Trung dùng súng và dao tiêu diệt 5 tên địch. Do bị thiệt hại nặng, bọn địch còn lại trong đồn buộc phải tháo chạy. Ban Việt Minh xã Ân Quang nhanh chóng huy động nhân dân thu nhiều chiến lợi phẩm để trang bị cho đội vũ trang địa phương. Trong trận chiến đấu này, tiểu đội trưởng Xuân Trường đã anh dũng hy sinh.

Trận đánh đồn Đồng Mu tuy không tiêu diệt được toàn bộ quân địch như kế hoạch đã định, nhưng đã để lại một bài học kinh nghiệm quý báu và xây dựng cho bộ đội ta truyền thống chiến đấu anh dũng ngay cả khi gặp khó khăn nhất.

Trận tấn công đồn Đồng Mu đã báo hiệu và cổ vũ phong trào đấu tranh của nhân dân Bảo Lạc giành chính quyền về tay nhân dân. Sau khi đồn Đồng Mu bị tấn công, địch rút chạy, xã Ân Quang được giải phóng. Thể theo nguyện vọng của nhân dân, xã Ân Quang được mang tên mới là xã Xuân Trường, để tỏ lòng biết ơn và ghi nhớ công lao của liệt sĩ Xuân Trường.  Sau đó một thời gian, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, để phù hợp với việc lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý điều hành trong tình hình mới,  xã Xuân Trường được tách thành 3 xã: Xuân Trường, Khánh Xuân, Phan Thanh. Hòa bình lập lại, xã Xuân Trường lại được chia tách thành 3 xã: Xuân Trường, Đồng Mu, Hồng An. Đến năm 1981, hai xã Xuân Trường và Đồng Mu hợp nhất thành xã Xuân Trường.  
 
Hồng Viễn
Slide11.jpg
Slide01.jpg
Slide08.jpg
Slide04.jpg