Nét đẹp làng nghề truyền thống Quảng Uyên

In bài này
Với tính cần cù, bàn tay khéo léo cùng trí thông minh, sáng tạo, từ bao đời nay, đồng bào các dân tộc huyện Quảng Uyên đã hình thành các nghề sản xuất ra vật dụng tiêu dùng, hàng hóa để trao đổi, giao lưu giữa các vùng, miền.

 

Nghề làm hương gắn bó với nhân dân xóm Phja Thắp (Quốc Dân) từ lâu đời.

Cho đến tận bây giờ, không ai còn nhớ chính xác những làng nghề ở đây có từ bao giờ bởi các thế hệ cha truyền con nối. Ngày nay, với những chính sách khuyến khích bước đầu của địa phương, các làng nghề truyền thống đang từng bước phát triển, mang lại thu nhập đáng kể cho địa phương.

NGHỀ THỦ CÔNG MANG ĐẬM DẤU ẤN VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG

Ở Quảng Uyên, các làng nghề thủ công truyền thống thường tập trung theo từng nhóm dân tộc, tiêu biểu như: làng nghề rèn sắt, đúc gang, trồng bông dệt vải ở Phúc Sen; làm ngói máng, đan lát mây tre ở Canh Man (Chí Thảo), Lũng Rì, Lũng Cát (Tự Do); đan nón lá ở Lạc Diễn (Hồng Định), Bản Phảng (Tự Do); nghề làm giấy dó tại Lũng Rì, Lũng Ỏ (Tự Do); làm hương tại Phja Thắp (Quốc Dân).Mỗi sản phẩm, nghề, làng nghề vừa có giá trị làm ra vật dụng vừa thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo của mỗi dân tộc. Đặc biệt, các sản phẩm của làng nghề truyền thống tại đây đều sử dụng nguồn nguyên liệu ngay tại địa phương. Chính vì vậy, sản phẩm của nghề và làng nghề truyền thống đồng thời là sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa.

Chúng tôi đến làng Phja Thắp (xã Quốc Dân) vào mùa dân cả làng hối hả làm hương phục vụ nhu cầu dịp lễ, tết. Bước chân qua cổng làng, chúng tôi cảm nhận ngay được mùi hương thơm ngạt ngào, thanh tao lan tỏa khắp không gian của loại hương nổi tiếng cả vùng - hương Phja Thắp. Ngay từ đầu năm, người dân đi khắp các vùng tìm mua tre mạy mười - loại tre dóng dài, thẳng làm chân hương; lên rừng tìm lá bẩy chất, lá xanh, có nhiều nhựa, mọc thành bụi ven khe suối; rồi tìm cây mạy khảo, loại cây có mùi hương thơm đặc trưng. Ngoài ra, họ còn tìm vỏ cây nghiến đỏ, mùn cưa, cây thung... để tạo mùi. Theo quan niệm của người Nùng an, nghề làm hương không chỉ là nét đẹp mang đậm bản sắc dân tộc, mà nó còn gắn liền với tục thắp hương của người Việt và trở thành nét văn hóa không thể thiếu trong đời sống tâm linh. Vì vậy, không biết tự bao giờ, nghề hương gắn bó với người Nùng an ở Phja Thắp, chỉ biết ở đây từ người già đến trẻ nhỏ ai cũng biết làm hương.

Nhân dân xã Tự Do phát triển nghề thủ công truyền thống làm ngói máng. Ảnh :CHU ĐỨC HÒA

Tranh thủ những ngày nông nhàn, các gia đình xã Tự Do tập trung làm ngói máng để tăng thu nhập. Trước đây nghề làm ngói ở xã có hơn chục hộ tham gia, đến nay xã có 3 xóm (Kẻo Rỏn, Lũng Cát, Lũng Rì) với trên 130 hộ làm nghề sản xuất ngói thủ công. Tuy số hộ làm ngói tăng, nhưng ngói ra lò đến đâu là tiêu thụ hết đến đấy. Vì sản phẩm ngói máng ở đây có màu sắc đẹp và chất lượng tốt, nên nhiều khách hàng ở khắp các địa phương đến tìm mua. Ngói máng ở Tự Do làm bằng thứ đất sét mịn, dẻo, được lấy lên từ những khu ruộng ngập úng. Một điều quan trọng, để có sản phẩm đẹp, chất lượng ngói tốt, bền thì phải cẩn thận từ khâu làm đất, ủ đất đúng kỹ thuật, đủ thời gian, nếu ủ đất không đúng kỹ thuật thì ngói dễ bị “sống” khi nung trong lò, thời gian nung trong lò phải mất 5 ngày, 5 đêm, trong lúc đun phải giữ lửa thật đều. Anh Trương Văn Ngọc, xóm Lũng Cát cho biết: Mỗi hộ một năm làm được nhiều nhất 4 lò, mỗi lò được 16.000 viên, giá mỗi viên bán ra 1.200 đồng, trừ chi phí các khoản, thu nhập mỗi năm trên 50 triệu đồng. Nghề làm ngói giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, ổn định kinh tế gia đình, đặc biệt, người làm ngói nơi đây luôn tâm niệm đây là nghề “gia truyền” của tổ tiên, cần lưu giữ và phát triển.

PHÁT TRIỂN CÁC LÀNG NGHỀ THỦ CÔNG TRUYỀN THỐNG

Xác định bảo tồn, phát triển nghề và làng nghề truyền thống mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, đồng thời góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần và mức hưởng thụ văn hóa cho đồng bào các dân tộc, những năm qua, huyện tập trung phát triển tiểu thủ công nghiệp, đặc biệt là các nghề truyền thống. Huyện quan tâm đầu tư kinh phí cho các thợ thủ công tiêu biểu đi tham quan học tập, nâng cao kỹ thuật sản xuất và phương pháp quảng bá sản phẩm, tiếp cận thị trường; đưa sản phẩm thủ công truyền thống của huyện đi giới thiệu, chào hàng tại các hội chợ trong và ngoài tỉnh; tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất vay vốn mở rộng sản xuất...

Hiện nay, huyện có trên 500 cơ sở sản xuất theo quy mô hộ gia đình, tổ sản xuất các nghề truyền thống: nghề dệt vải chàm có 200 hộ, nghề làm ngói máng có 94 hộ, nghề làm hương, nghề làm giấy bản có 74 hộ, nghề rèn có 145 hộ… thu hút nhiều lao động địa phương tham gia. Trong năm qua, các làng nghề truyền thống sản xuất được 5.386 m vải chàm, 482.120 viên ngói máng, 55.176 sản phẩm rèn các loại, như: dao, búa, liềm gặt, lưỡi cày...

Trong các xã của huyện, Phúc Sen là nơi có nhiều nghề truyền thống được lưu giữ và phát triển đến ngày nay, như: rèn đúc, đan lát, trồng bông dệt vải, sản xuất vật liệu xây dựng, nổi bật là nghề rèn đúc. Ông Linh Văn Phù, Chủ tịch UBND xã Phúc Sen tự hào cho biết: Người già ở đây vẫn dặn con cháu phải giữ cho kỳ được nghề rèn truyền thống của quê nhà, vì đây là máu thịt, là mồ hôi và nước mắt của không biết bao nhiêu thế hệ cha ông. Hiện xã có 145 lò rèn đúc với trên 500 thợ thủ công lành nghề, mỗi năm tạo ra giá trị trên 4 tỷ đồng. Đặc biệt, những người thợ ở Phúc Sen đã biết ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật mới để nâng cao chất lượng sản phẩm, tiêu biểu như Hợp tác xã Long Chiến và một số hộ gia đình làm rèn đã đầu tư dây chuyền công nghệ cao nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Sản phẩm làng nghề rèn Phúc Sen tham gia nhiều hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh, được trao tặng Giải vàng sản phẩm công nghiệp nông thôn; được mang bán ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước và sang cả các huyện: Nà Po, Tịnh Tây, Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc).

 

 Sản phẩm làng rèn Phúc Sen được khách hàng gần xa ưa chuộng.

Xác định tiềm năng, thế mạnh của huyện có nhiều làng nghề thủ công truyền thống, huyện đang tập trung phát triển tiểu thủ công nghiệp, đặc biệt là các nghề truyền thống. Theo Chủ tịch UBND huyện Quảng Uyên Nguyễn Thái Hà, huyện sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất để các làng nghề truyền thống phát triển, mở rộng sản xuất, đồng thời mở hướng tiêu thụ sản phẩm.

Khôi phục và phát triển nghề, làng nghề truyền thống phải giải quyết cùng lúc vấn đề tăng trưởng kinh tế gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Sản phẩm nghề và làng nghề phải phù hợp với đời sống xã hội, sản xuất phải gắn với thị trường tiêu thụ, phải có chính sách hỗ trợ gắn liền với tuyên truyền quảng bá sản phẩm, thương hiệu, gắn làng nghề với những địa danh, địa chỉ văn hóa du lịch. Sản phẩm từ nghề và làng nghề truyền thống không những chỉ tiêu thụ ở thị trường địa phương, khu vực mà còn phát triển rộng ra các vùng miền trên cả nước. Muốn giới thiệu rộng rãi đòi hỏi sản phẩm làm ra phải có thương thiệu làng nghề. Đó là những điều kiện cần thiết để phát triển nghề và làng nghề, góp phần bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống các dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mong rằng, trong tương lai không xa, những nghề và làng nghề ở Quảng Uyên được gìn giữ và phát triển thành những thương hiệu hàng hóa, mở rộng sản xuất, phát triển thị trường, góp phần nâng cao đời sống kinh tế, văn hóa xã hội của đồng bào các dân tộc.

 
Quỳnh Anh