Slide03.jpg

Bản người Tày đón Tết

Trước khi bước vào mồng Một Tết, bản Tày nhộn nhịp làm xong mọi thứ bánh Tết (pẻng khinh, pẻng dỏ thúa, ngậu vậy, sa cao, chà lam, khẩu sli, thúc théc, khẩu sli...).

Bản người Tày xóm Khuổi Ky, xã Đàm Thủy (Trùng Khánh).

 Cả bản vang lên rộn ràng tiếng cối giã bánh dày. Lợn thì thường là ba bốn gia đình chung nhau mổ một con nặng hơn tạ, pha chế xong từ Ba mươi Tết... Hương vàng, tiền giấy cũng sắm xong từ ngày cuối cùng năm cũ. Bánh chưng thì gói cầu kỳ công phu, nhân bánh có hai loại: đường hay mỡ; đặc biệt nhà nào cũng làm một đôi bánh chưng “pẻng mẻ ”(bánh mẹ) to dày, nhân thật ngon (thường là thịt mỡ, đậu xanh, củ từ, đường phên, gừng Mông...).

Chiều tối, lợn, gà, trâu, bò..., vật nuôi thả ở đâu thì lùa về nhà cho đủ. Đêm ba mươi Tết bánh chưng luộc đun lửa cả đêm (có thể đến 10 tiếng đồng hồ cho bánh chín dền, vớt lên ép). Người có sức khỏe tốt thì canh chảo bánh, người trong nhà thay nhau tắm đêm trừ tịch bằng nước đun lá kim ngân (quan niệm để cả năm da dẻ mượt mà, không có bệnh ngoài da hoặc đậu mùa, ghẻ lở). Đến giờ Tí, mọi người dậy đón giao thừa.

Hương thơm thắp lên, cắm lên bàn thờ tổ tiên đã quét tước trang trí từ hôm trước. Khói hương nghi ngút, cả nhà thơm lừng. Mâm bánh, lễ vật bưng lên bày trang trọng cúng tổ tiên. Chủ nhà khấn khứa cầu mong các bậc tổ tiên phù hộ độ trì trong năm con cháu làm ăn phát đạt, gặp may mắn... Hương đem cắm ngoài ngõ dẫn lối tổ tiên về nhà, thắp bàn thờ vua bếp, cắm hương trước chuồng trâu, lợn, gà, vịt... Con gái lớn (hoặc con trai) mang theo bó hương ra bến nước thắp hương và gánh về một gánh nước tinh khiết đầu năm. Cả bản tấp nập gặp nhau và chúc Tết ngoài suối hoặc mỏ nước. Trẻ em ngồi vào bàn đọc sách, học bài để cả năm được thông minh...

Mồng một tết, người Tày quây quần sum họp trong nhà. Người Tày xưa nay coi trọng tuổi xông nhà mồng Một. Tuy địa vị người phụ nữ ngày nay đã cao nhưng với xã hội (kể cả chị em) vẫn ngại đàn bà đến xông nhà. Quan trọng là xem tuổi của chủ nhà và tuổi của khách có hợp nhau mới được xông nhà. Mặt khác, quan niệm của người Tày là mồng một Tết kiêng đi chơi nhà khác (đổ cái may mắn và phát tài cho nhà người khác). Khi đi thăm thân, chúc Tết cần lưu ý có những nhà vì nguyên cớ gì đó không muốn tiếp khách, người ta cắm bên cửa một cành lá tươi (gọi là bâư phật), khách lẳng lặng quay về. Bên cạnh đó, gia đình còn đi xuất hành năm mới cầu lộc cầu tài.

Một nét mới dần dần trở thành tập quán là bản người Tày họp mặt nhau ngày mồng một (khoảng 9 giờ sáng) tại nhà văn hóa xóm để chào cờ chung đầu năm, nghe đọc lời chúc năm mới của Chủ tịch nước, công bố tổ chức vui Tết năm nay của xóm bản, quyên góp tiền cho các giải thưởng vui Xuân... Mồng Hai Tết, gia đình tổ chức đi sêu Tết bên ngoại. Con gái cùng chồng con gánh lễ vật về thăm ngoại, tỏ lòng biết ơn công lao nuôi dưỡng của ông bà ngoại. Ông bà ngoại và những người lớn trong nhà sẽ mừng tuổi các cháu phong bao bằng giấy điều.

Mọi cuộc vui tổ chức đón Xuân chung của xóm bản bắt đầu từ sáng sớm mồng Ba Tết.

 
HOÀNG TRIỀU ÂN
Slide04.jpg
Slide01.jpg
Slide03.jpg
Slide08.jpg