Slide11.jpg

Nghề làm giấy bản ở Lũng Quang (Thông Nông)

Trong nhịp sống hối hả, nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Nhưng tại xóm Lũng Quang, thị trấn Thông Nông (Thông Nông), nghề truyền thống làm giấy bản vẫn được người dân nơi đây duy trì và phát triển.

Nghề làm giấy bản ở Lũng Quang (Thông Nông)

Trong những phiên chợ, giấy bản Lũng Quang (Thị trấn huyện Thông Nông) được nhiều người tìm mua.

Theo người dân nơi đây, nghề làm giấy bản đã có từ rất lâu đời, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Việc làm giấy bản có thể tranh thủ thời gian nông nhàn vì nguyên liệu làm giấy thường thu hoạch vào khoảng tháng 3 và tháng 7, là khoảng thời gian bà con tranh thủ thu gom nguyên liệu. Mặt khác, việc làm giấy bản không gây ô nhiễm môi trường, có thể làm quanh năm. Cây nguyên liệu có thể tận thu cả thân làm củi đun, lá cây có thể làm thức ăn chăn nuôi gia súc. Đây cũng chính là một trong những điều làm nên sức sống của nghề làm giấy bản nơi đây.

Giấy bản truyền thống của xóm Lũng Quang vừa có mùi thơm đặc trưng của núi rừng, lại rất dai, mỏng, phục vụ nhu cầu sinh hoạt tâm linh của nhiều dân tộc trong huyện và tỉnh. Nguyên liệu chính để làm nên giấy bản là cây vỏ dưỡng (tiếng địa phương  gọi là cây mạy Sla), thân thẳng, nhiều cành, mọc tự nhiên trên các núi đá. Những năm trước, người dân hay lên núi tìm nguyên liệu, nhưng những năm gần đây để tiện lợi và không mất nhiều thời gian cho việc lấy nguyên liệu người dân đã đem giống cây về trồng tại các ven rẫy của gia đình. Cây rất dễ trồng, dễ sinh trưởng, ngoài ra còn có tác dụng giữ được đất.

Cây dễ bóc vỏ nhất là vào khoảng tháng 3 và tháng 7, số lượng vỏ để làm một mẻ giấy khoảng 30 - 40 kg. Phần vỏ này phải được tước vỏ đen một lần nữa, đây cũng là công đoạn mất nhiều công và thời gian nhất, đòi hỏi sự tỉ mỉ, cần mẫn, bởi tước được phần vỏ đen càng sạch thì giấy làm ra sẽ càng trắng. Phần vỏ tước xong được đem ngâm vôi trong khoảng thời gian 12 tiếng, vôi càng đặc thì thời gian ngâm vỏ càng ngắn. Sau khi ngâm vôi, phần vỏ sẽ được rửa qua nước rồi đun lên  khoảng 3 tiếng, lại đem rửa, rồi ngâm nước khoảng 2 ngày. Sau 2 ngày phần vỏ sẽ được đập thật nát. Công đoạn cuối cùng là đem phần vỏ được đập nát xuống bể múc. Khi khuấy đều, sẽ được một loại nước màu vàng nhạt, đặc sánh, công đoạn này đòi hỏi người làm phải dùng sức khuấy mạnh. Trong quá trình khuấy, cần đem trộn cùng một chút dây trơn được bóc từ cây dây trơn trên rừng, nhằm giúp cho giấy khi vào khuôn sẽ dễ lấy hơn, không bị dính vào khuôn. Sau đó đem khuôn xuống lắc đều và nhấc lên dứt khoát để nước trải đều trên khuôn, sẽ có một sản phẩm giấy ở dạng ướt. Giấy này sẽ được ép vắt nước để sản phẩm giấy được đều, phần giấy được ép xong được rải lên 2 mặt lò được đun lửa nhỏ, được khoảng 1 tiếng giấy sẽ khô. Với một mẻ giấy người dân sẽ thu được khoảng 800 tờ, được xếp thành 1 tệp khoảng 10 tờ. Trung bình một khuôn bán ra thị trường thu được khoảng 800.000 đồng.

Do nhu cầu giấy bản không chỉ của người dân tộc Tày, Nùng mà các dân tộc Dao, Mông, Kinh... đều sử dụng trong các nghi lễ truyền thống, nên nghề làm giấy bản đã giúp nhân dân xóm Lũng Quang có việc làm và thu nhập ổn định, góp phần vào việc thúc đẩy phát triển kinh tế của xóm, nâng cao đời sống cho bà con. Năm 2012, xóm chỉ còn 3 hộ nghèo. Từ thu nhập của nghề làm giấy và được sự quan tâm, đầu tư của Nhà nước, bà con trong xóm đã cùng nhau góp sức làm được con đường bê tông vào xóm; 100% hộ dân được sử dụng nước sạch; 100% con em đều được đến trường. Thấy được hiệu quả của nghề làm giấy bản, 100% số hộ trong xóm đều làm giấy bản, trung bình mỗi hộ có 1 lò sấy khô giấy bản, nhiều hộ đầu tư 2 đến 3 lò. Mỗi hộ trồng khoảng 0,5 ha cây nguyên liệu.

Anh Trương Văn Bồng là một trong những gia đình thoát nghèo từ nghề làm giấy bản chia sẻ: Giấy bản của người dân Lũng Quang được người dân sử dụng trong các hoạt động tâm linh và trong sinh hoạt hằng ngày nên rất dễ tiêu thụ. Làm giấy bản vừa giữ được nghề truyền thống lại đem lại nguồn thu nhập đáng kể, nên bà con rất vui. Nhà nào làm nhiều, mỗi năm cho thu nhập trên 40 triệu đồng. Nhờ làm giấy bản mà gia đình có điều kiện cho con cái đi học.

Trong những ngày đầu năm 2013, theo Dự án giảm nghèo của tỉnh, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh đã đầu tư hỗ trợ xóm bảo tồn và phát triển nghề truyền thống với tổng số vốn 70 triệu đồng cho các hộ thuộc hộ nghèo tại xóm, mỗi hộ 10 triệu đồng để xây lò dán khô, lò nung vật liệu, bể múc thành sản phẩm giấy. Trong thời gian tới, Nhà nước sẽ hỗ trợ thêm cây giống cho các hộ gia đình, nhằm từng bước mở rộng vùng nguyên vật liệu làm giấy, đáp ứng được nhu cầu sản xuất quanh năm. Đây là một chương trình rất thiết thực , giúp đỡ, động viên bà con lao động sản xuất, gìn giữ nghề truyền thống tại địa phương.

 
Thu Hương - Thế Hậu
Slide05.jpg
Slide08.jpg
Slide01.jpg
Slide01.jpg