Slide07.jpg

Di tích lịch sử Đông Khê

Cách trung tâm thành phố Cao Bằng 45 km về hướng Nam, khu Di tích lịch sử Đông Khê nằm trên quốc lộ 4A, thuộc địa phận thị trấn Đông Khê, huyện Thạch An.
 
Cổng vào Khu di tích lịch sử Đông Khê.

Khu di tích lịch sử Đông Khê gắn liền với Chiến thắng Đông Khê, trận đánh mở đầu cho Chiến dịch Biên giới 1950 toàn thắng, tạo tiền đề vững chắc cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Di tích gồm các hạng mục chính: Khu nghĩa trang và nhà bia tưởng niệm; Di tích Đồn Đông Khê; Di tích nằm trong hệ thống bố phòng của địch bảo vệ cứ điểm Đông khê. Trong đó, di tích Đồn Đông Khê là cụm di tích chính được Nhà nước công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1975.

Ngày 25/7/1950, Ban Thường vụ  Trung ương (TW) Đảng ra Nghị quyết thành lập Đảng uỷ Mặt trận Biên giới, do đồng chí Võ Nguyên Giáp, Uỷ viên Thường vụ TW Đảng trực tiếp làm Chỉ huy kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận; đồng chí Trần Đăng Ninh, Uỷ viên TW Đảng làm Chủ nhiệm Tổng cục cung cấp. Ngày 12/8/1950, Trung ương Đảng chỉ thị cho cấp uỷ Đảng và nói rõ tầm quan trọng của Chiến dịch Biên giới, đồng thời nhắc nhở các địa phương toàn quốc phối hợp kiềm chế và tiêu hao sinh lực địch khi chúng tiếp viện cho Đông Khê. Trong bức thư gửi cho các chiến sỹ ngoài mặt trận, Hồ Chủ tịch đã nhắc nhở phải dũng cảm, kiên quyết chiến đấu tiêu diệt địch "chỉ cho đánh thắng, không cho đánh bại".

Cuối tháng 8 năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh lên Cao Bằng để cùng Bộ Chỉ huy trực tiếp chỉ đạo Chiến dịch. Sau đó, Người ra Sở Chỉ huy tiền phương trực tiếp quan sát đồn Đông Khê. Chủ tịch Hồ Chí Minh ra trận gây xúc động mạnh mẽ trong lòng cán bộ, chiến sỹ, đặc biệt là với nhân dân các dân tộc Cao Bằng, khắp mặt trận nô nức thi đua “giết giặc lập công”. Đêm 16/9/1950, quân ta nổ súng đánh đồn Đông Khê. Đến sáng 18/9/1950, ta hoàn toàn làm chủ đồn Đông Khê, đẩy địch vào tình thế nguy khốn: Thất Khê bị uy hiếp, Cao Bằng bị cô lập, thế phòng thủ của địch trên đường số 4 lung lay.

Nối tiếp chiến công đồn Đông Khê, quân ta tiếp tục tiến công, diệt gọn 2 binh đoàn Lơ Pagiơ và Sác tông của Pháp, làm sụp đổ hoàn toàn kế hoạch rút quân của địch, đưa Chiến dịch tới thắng lợi hoàn toàn. Kết thúc Chiến dịch, ta đã tiêu diệt và bắt sống 8.300 tên địch gồm tiêu diệt 10 tiểu đoàn Âu - Phi và ngụy, bằng 41% lực lượng cơ động chiến lượng toàn Đông Dương, giải phóng 350.000 dân, với diện tích rộng 4.500 km2.

Thắng lợi của Chiến dịch Biên giới có một ý nghĩa chiến lược quan trọng đã làm thay đổi cục diện chiến tranh giữa ta và Pháp, tạo bước chuyển biến mới về chiến lược tiến công, phản công, góp phần đưa cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi mà đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ, tiến tới đại thắng mùa xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Di tích lô cốt cố thủ của địch .

Cụm di tích đồn Đông Khê bao gồm các di tích chủ yếu là hệ thống lô cốt hầm ngầm của địch: Lô cốt số I (nằm ở phía Bắc đồn, bị tiêu diệt bởi mũi tiến công phía Bắc do đồng chí La Văn Cầu chỉ huy); Lô cốt số II (nằm ở phía Nam đồn bị tiêu diệt bởi mũi tiến công Phía Nam do đồng chí Trần Cừ chỉ huy); Hệ thống hầm ngầm phía Tây đồn (bị tiêu diệt bởi mũi tiến công phía Tây do đồng chí Lý Viết Mưu chỉ huy). Cùng với các di tích trên còn có các di tích: Hầm ngầm phía Nam đồn, hầm ngầm nửa chìm nửa nổi nằm ở giữa Đồn, nền nhà phía Nam đồn, hệ thống hàng rào và công sự, cổng đồn có ụ súng đặt hoả lực 12. Ngoài ra các địa điểm đóng quân và đồn trú của dịch gồm: nhà thương, khu nhà cũ, Khau Áng, Phủ Thiện… Tuy nhiên, theo thời gian, những địa điểm này đã không còn nhiều dấu tích.

Những năm qua, Khu di tích lịch sử Đông khê luôn được nhân dân và chính quyền huyện Thạch An quan tâm gìn giữ và tôn tạo. Từ năm 2000 - 2002, một số di tích trong cụm di tích được phục hồi và tôn tạo, gồm: Lô cốt, hệ thống hầm ngầm phía Tây và phía Nam Đồn, khu nhà binh, hệ thống hàng rào công sự, nền nhà phía Nam đồn, cổng đồn có ụ súng đặt hỏa lực.

Nhà trưng bày hình ảnh, tư liệu, hiện vật trong Chiến dịch Biên giới được đầu tư xây dựng. Hiện nay, nhà trưng bày có 54 hình ảnh, tư liệu về Chiến dịch Biên giới 1950, 1 cụm Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát trận đánh Đông Khê (16/9/1950) và một thùng xăng phụ máy bay của địch (sưu tầm trong nhân dân). Tuy nhiên, số lượng hình ảnh, hiện vật này còn khá ít so với tầm vóc giá trị lịch sử của chiến dịch Biên giới. Khu nghĩa trang được nâng cấp, chỉnh trang sạch đẹp, quy tập 314 mộ liệt sĩ 3 thời kỳ: kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (1979).

Với những giá trị lịch sử to lớn, Khu di tích lịch sử đồn Đông Khê  là niềm tự hào của nhân dân các dân tộc huyện Thạch An nói riêng và nhân dân các dân tộc Cao Bằng nói chung, nhắc nhở thế hệ trẻ về một mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc; phát huy truyền thống quê hương cách mạng, thi đua xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

 
Quỳnh Trang
Slide11.jpg
Slide02.jpg
Slide10.jpg
Slide02.jpg