Slide08.jpg

Đằm thắm hát lượn giao duyên của người Tày

Dân tộc Tày nói chung, người Tày ở Cao Bằng nói riêng có truyền thống văn hóa từ ngàn đời về hát lượn giao duyên.

Đằm thắm hát lượn giao duyên của người Tày

Đó là loại hình hát đối đáp nhau trong một không gian văn hóa rộng lớn, theo một tục thức hát theo mùa, theo hoàn cảnh tùy hứng, có thể là trong lễ hội mùa xuân, trong đám cưới, lễ kỳ yên, làm cốm, làm nhà mới, đi chợ.

Hát lượn phổ biến nhất là vào các dịp vui xuân, trẩy hội. Người Tày gọi lối hát này là hát hoa tình (tiếng hát tình yêu) của trai gái. Tìm hiểu về thể loại hát này, chúng tôi được biết ở nhiều nơi, như: Trùng Khánh, Hạ Lang, Thạch An, Bảo Lạc, Hà Quảng hiện nhiều người còn giữ được và thuộc các bài hát giao duyên cổ, nhất là các cụ trên 70 tuổi.

Hát lượn của người Tày ở Trùng Khánh và Bằng Ca (Hạ Lang), người hát thường dùng điệu “Em ới!”. Ví như khi một tốp con trai gặp một tốp con gái xinh tươi trên đường, trong tốp con trai có người cất lên tiếng hát:

Em ới... hơi ới... trên trời có đám mây vàng

Sao em đi vội, đi vàng làm chi!

                      Hay:                          Em ới! Trên trời có đám mây hồn

                                                    Cho anh xin hỏi, có chồng hay chưa?

       Và lời hát của người đáp thường:

Trên trời có đám mây xanh

Đi nhanh, đi vội gặp anh tỏ tường.

Trên trời có đám mây hồng

Bạn thân chưa có, hỏi chồng làm chi?

Hoặc:

                      Chúng em vừa tuổi cặp kê

                Trai làng chê bé nên chưa có chồng.

Ở huyện Bảo Lạc, Bảo Lâm hay Thông Nông, các chàng trai, cô gái thường dùng điệu “Nàng ới” để hát giao duyên. Các huyện: Hòa An, Nam Hà Quảng, Nguyên Bình lại dùng điệu Phong slư. Huyện Thạch An, Phục Hòa thường dùng điệu Lượn slương.

Một lần tình cờ, tôi được nghe hát lượn tại Bảo Lạc đến cuối buổi hát lượn, khi phải chia tay (nói theo lối quan họ Bắc Ninh là Giã bạn), còn người Tày gọi là Lượn phjạc (Lượn Giã bạn). Tôi đã ghi được một khúc hát rất đặc sắc:

    Lời đối của người con trai:

Noọng slắng chài dú sim, dú slẩy

Cằm van đây chài đảy nắc na

Noọng mừa rườn khen kha mắn chát

Pi nả mà đảy rập lang tân.

Dịch nghĩa:                        Em nhủ anh xin ghi dạ, tác lòng

                                           Lời vàng ngọc mang theo suốt thời gian

                                          Em ra về giữ gìn sức khỏe

Hẹn cùng em xây tổ ấm tương lai.

Lời đáp của người con gái:

Loan slắng Phượng, Phượng tèo slắng Loan

Nắt níu bấu ái càm khửn lỏ

Phượng hoàng ơi hạy chứ chang cò

Chài pây mừa, slim ki rèo mại.

    Dịch nghĩa:                                Loan nhắn phượng, phượng lại nhắn loan

                                                          Lời thương mến chẳng màng chân bước

                                                          Hỡi anh ơi, hãy nhớ lời tha thiết

                                                    Anh ra về, em nhớ mãi hình anh.

Kết thúc đoạn hát lượn, cả người nam, nữ cùng hát:

Tha vằn lồng, hai khửn rủng quang

Thâng pi mấư chang hoàng hạnh phúc.

Dịch nghĩa:

Mặt trời xuống, trăng lên sáng tỏ

Hẹn năm sau ta sẽ kết duyên.  

Những câu hát lượn giao duyên của người Tày ở Cao Bằng thật say đắm, da diết lạ lùng, như níu chân du khách gần xa, ai đã nghe một lần thì muốn đến xem và nghe hát mãi. Với những người hát, họ hẹn nhau trở lại trong các hội xuân năm sau lại hát lượn giao duyên với những khúc ca mới, đằm thắm hơn, tha thiết hơn.

 
Hữu Huyền
Slide05.jpg
Slide07.jpg
Slide06.jpg
Slide05.jpg